Tungkulin kong magbigay ng opinyon, pero bakit hanggang ngayo’y wala pa akong posisyon? Huwag mo munang itanong kung sino ang nararapat na iboto. Tulad ng marami pang Pilipino, hindi pa po ako desidido.

Ayaw kong magpadala sa ganda ng mga political advertisement. Ayaw kong maniwala sa mga campaign slogan. Ayaw kong maengganyo dahil sa husay ng mga campaign jingle. Ayaw kong pumili ng kandidato batay sa dami’t kalidad ng mga artistang nag-eendorso. Ayaw kong iboto ang isang tumatakbo dahil lang sa galing niyang magsalita sa publiko. Aanhin mo nga naman ang magagandang pangako kung alam mong mapapako lang ang mga ito?

Ipagpaumanhin po ang aking pagiging negatibo. Nagsimulo akong bumoto noon pang 1987. Mula noon, marami nang eleksiyon ang nagdaan. Kitang kita natin ngayon ang resulta ng pag-angat ng iilang indibidwal sa posisyon ng kapangyarihan: Mayroon mang mangilan-ngilang bukal sa kaloobang magsilbi sa publiko, patuloy silang nilulunod ng isang panlipunang sistemang patuloy na nagpapahirap sa nakararami. Sa pangkalahatan, ang mga pulitiko’y pansariling interes lang ang iniisip. Ang mga polisiya’t programa’y ipinapatupad batay sa ikabubuti ng iilan, hindi ng karamihan.

Sa ganitong konteksto, maiintindihan mo kung bakit wala akong mapili sa mga kandidato, lalo na sa puwesto ng Pangulo. Tulad ng argumento ng nakatatanda, totoong pare-pareho lang ang mga iyan. Ang tukso ng lalo pang pagpapayaman kapag nanalo ay nariyan. Madaling sabihing magiging mabuti silang Pangulo kung sakaling manalo, pero ano ba ang ating garantiya? Kung ngayon pa lang ay pabago-bago na ang kanilang paninindigan, paano pa kaya kung lapitan na sila ng iba’t ibang grupo na kung anu-ano ang inilalako?

Hindi naman absolutong garantiya ang aking hinahanap dahil alam kong imposible ito. May kasabihang hindi tayo nakasisiguro sa buhay, at hindi natin kailanman malalaman ang ating hinaharap. Pero imposible rin bang hilingin sa mga kandidatong maging malinaw sa kanilang paninindigan? Hindi ba nila kayang pataasin ang antas ng diskurso para mabawasan, kung hindi man tuluyang mawala, ang mga walang-lamang islogan at walang-katuturang patalastas?

Kung nais nilang gumastos nang milyun-milyon o bilyun-bilyon sa kampanya, sana’y gamitin nila ang kanilang pera para ipalaganap ang mensahe ng makabuluhang pagbabago.

Kahit na sabihing 30 segundo lang ang isang patalastas sa radyo o telebisyon, makakaya pa ring ipaliwanag sa paraang maiintindihan ng publiko kung ano ang posisyon ng isang kandidato.

• “Nais ko pong ibasura ang Oil Deregulation Law dahil kailangan nating wakasan ang monopolyo ng mga kompanya ng langis.
• “Hindi po nagsisilbi sa interes ng nakararaming Pilipino ang Visiting Forces Agreement kaya dapat lang na ibasura ito, kasama ng iba pang kasunduang militar sa Estados Unidos.
• “Susuportahan ko po ang Genuine Agrarian Reform Bill (GARB) dahil sinusunod nito ang land-to-the-tiller principle na hindi makikita sa Comprehensive Agrarian Reform Program (CARP) at iba pang nagdaang programa.
• “Nararapat lang na itaas ang suweldo ng mga manggagawa sa pribado’t publikong sektor kaya hihikayatin ko po ang Senado’t Kamara na ipasa na ang mga matagal nang nabinbing panukalang batas hinggil sa mga ito.
• “Lalabanan ko po ang polisiyang globalisasyon na nagbubunga hindi lang ng pagtataas ng presyo ng mga bilihin kundi ng pagkamatay ng maraming lokal na negosyo.”

Sa pamamagitan ng mga inorganisang debate, nagkakaroon ako ng ideya kung ano ang kanilang paninindigan pero limitado lang ang oras na kayang ibigay dahil sa sobrang dami ng mga tumatakbo. Mahirap magpalalim sa mga isyu dahil kailangang maging matipid sa oras.

Ang ipinagtataka ko lang ay kung bakit hindi ginagamit ang mga pulitikal na patalastas bilang tuntungan ng pagpapaliwanag ng plataporma ang mga kandidato. Ito kaya ay dahil wala silang aktuwal na programang kayang ibahagi sa publiko, at ang tanging mayroon sila’y walang-lamang retorika ng pag-unlad, pagbabago at pag-angat sa kahirapan?

Kahit sino’y kayang pag-isipan at gumawa ng magagandang political ad, campaign slogan at campaign jingle. Kung susuriin ang mga natutunghayan ngayon sa midya, halatang halatang pinaghandaan at ginastusan ang mga ito. Ano naman kaya ang epekto nito sa publiko?

Sa pagbalandra ng niretokeng mukha sa telebisyon, binabaha ang publiko ng mga pangakong hindi malinaw kung paano matutupad. Sa saliw ng musikang pamilyar sa maraming tao na binago ang liriko, ipinapakita ang galing ng kandidato sa pagkanta’t pagsayaw. Hindi ko alam kung anong mensahe ang nais iparating ng mga ngiting nagmumula sa labi ng mga kandidato, na halatang inensayo’t peke.

Sa ngayon, huwag mo munang itanong kung sino’ng dapat iboto. Hamunin na lang natin ang lahat ng mga kandidato: Kung hindi n’yo kayang pataasin ang antas ng diskurso, hinding hindi n’yo makukuha ang aming boto!

Para makipag-ugnayan sa awtor, pumunta sa www.dannyarao.com.

Sa panahon ng eleksiyon, nararapat bang mag-endorso ang isang organisasyong pang-midya ng kandidatong dapat iboto?

Walang pumipigil sa isang diyaryo o magasing maglabas ng editoryal tungkol dito. Puwede ring mag-ere ng isang PSA (public service announcement) ang istasyon ng radyo o telebisyon para linawin ang dahilan ng pag-eendorso kung sakali.

Kung titingnan ang karanasan sa ibang bansa tulad ng Estados Unidos, nakagawian na ng maraming organisasyong pang-midya ang pagpili ng sa tingin nila’y dapat iboto ng kanilang tagasubaybay. Para sa kanila, bahagi ito ng gawain nilang paghuhubog ng opinyong pampubliko.

Dito sa Pilipinas, ano ang pangunahing salik sa pananahimik? Madalas na argumento ang pangangailangang maging neutral sa pagbabalita, kaya hindi raw dapat pumanig sa isang kandidato o partidong pulitikal. Nawawala raw ang obhetibidad (objectivity) sa pag-uulat kung magkakaroon ng isang editoryal, halimbawa, na maglalahad ng bukas na pag-eendorso sa isang partikular na kandidato o partido.

Dalawang bagay ang dapat linawin sa puntong ito.

Una, walang lugar ang sinasabing neutrality sa pagbabalita dahil ang peryodismo ay hindi lang simpleng paglalahad ng datos kundi pagbibigay ng impormasyon. Para magkaroon ng huli, kailangan ang pagsusuri ng mga datos batay sa piniling balangkas (framework) ng isang peryodista. Sadyang hindi maiiwasan ang pagpanig sa paggamit ng balangkas. Sa isang banda, paano epektibong mailalahad ng isang peryodista ang nangyayari sa lipunan kung hindi niya kritikal na susuriin ang lahat ng datos na nakuha niya? Kailangan ding tandaang ang simpleng pagpili ng mga datos na iuulat, pati na ang pagkakasunud-sunod ng mga ito, ay nagpapakita ng pagsusuri (intensiyonal man o hindi) ng isang peryodista.

Ikalawa, ang pagiging obhetibo ay nangangahulugan lang ng pagkuha ng iba’t ibang argumento tungkol sa isyung nais ibalita. Para sa isang peryodista, kailangang maglaan ng kaukulang espasyo para malaman ng tagasubaybay ang iba’t ibang panig. Sa konteksto ng pagbibigay ng komentaryo, maaaring maglahad ng paninindigan hindi lang ang peryodista kundi ang buong organisasyong pang-midya (sa pamamagitan ng editoryal). Ang pagbibigay ng paninindigan, indibidwal man o organisasyonal, ay pangunahing katangian ng pahinang Op-Ed (opinion-editorial) ng isang diyaryo.

Sa madaling salita, may karapatan ang publikong malaman ang paninindigan ng kanilang sinusubaybayang organisasyong pang-midya. Kung walang pumipigil sa huling mag-endorso ng isang kandidato sa pamamagitan ng editoryal, halimbawa, bakit hindi pa rin nangyayari ito?

Dahil kaya ito sa kawalan ng pagkakaintindi ng maraming opisyal ng organisasyong pang-midya sa responsibilidad nila sa publiko? Ayaw kong isiping ito ang dahilan. Sa aking paminsan-minsang pakikipag-ugnayan sa ilan sa kanila, masasabi kong alam ng mga kakilala ko ang katangian ng editoryal, halimbawa, at ang kahalagahan ng komentaryo sa paghuhubog ng opinyong pampubliko.

Pero siyempre, nariyan ang pag-aagam-agam nila sa bukas na pag-endorso sa isang kandidato.

Ang simpleng dahilan ay ang kawalan ng mapagpipilian dahil na rin sa katangian ng mga partidong pulitikal. Para sa mga organisasyong pang-midya ng iba pang bansa, malinaw ang pagkakaiba ng plataporma ng mga partido. Sa Estados Unidos, may malaking kaibahan sa paninindigan ng Democrats at Republicans. Gayundin ang kaso sa Gran Britanya kung susuriin ang plataporma ng mga partidong Tory at Labour. Para sa mga bansang ito, malaking iskandalo kung magpalit ng partido ang isang pulitiko.

Kakaiba ang kaso ng mga partidong pulitikal sa Pilipinas dahil mas mapagpasya ang mga personalidad kaysa mga prinsipyo. Ito ang dahilan kung bakit ang mga pulitiko ay tila paru-parong palipat-lipat ng partido. Kahit na sinusubukan ng mga progresibong party-list group ang pagkakaroon ng isang kampanyang nakatutok sa mga isyu, patuloy pa rin ang dominasyon ng mga tradisyunal na partidong pinangungunahan ng mga tradisyunal na pulitiko.

Sa konteksto ng traditional at personality politics, mahihirapan talaga ang mga organisasyong pang-midya sa pag-endorso ng isang kandidato.

Pero may praktikal silang dahilan sa hindi pagpanig sa sinumang kandidato: Noong 2001, tinanggal na ang political ad ban. Magmula noon, naging malaking pinagkukunan ng kita ang eleksiyon dahil sa ad spots na ibinebenta ng mga organisasyong pang-midya sa mga kandidato’t partidong pulitikal. Hindi man nila tuwirang aminin, masayang-masaya ang mga may-ari ng organisasyong pang-midya tuwing may eleksiyon dahil sigurado silang kikita mula rito.

Kung magdesisyon ang isang organisasyong pang-midyang mag-endorso ng isang kandidato, malamang na makokompromiso ang potensiyal nilang kikitain. Bakit nga naman maglalagay ng mga pulitikal na patalastas ang mga katunggali kung alam nilang hindi sila ang ineendorso?

Sa puntong ito, malinaw na ang usapin sa maraming organisasyong pang-midya ay ”pera-pera,” isang sitwasyong hindi kakaiba sa kasalukuyang kampanyang sinasabing pinakamagastos sa kasaysayan ng eleksiyon sa Pilipinas. Malinaw na ang pangunahing gastusin ng mga kandidato’t partido ay ang mga pulitikal na patalastas na kung saan ang bayad ay direktang napupunta sa mga organisasyong pang-midya.

Walang masama kung kumita sila mula sa mga patalastas (pulitikal man o komersiyal) pero huwag naman sanang makompromiso ang responsibilidad nila sa paghuhubog ng opinyong pampubliko. Para mapataas ang antas ng diskurso, dapat silang maging bukas sa pag-eendorso.

Para makipag-ugnayan sa awtor, pumunta sa www.dannyarao.com.

Mainam na alalahanin ang diwa ng EDSA 1 noong 1986. Pero hindi dapat mabaon sa limot ang malagim na nangyari noong Pebrero 24, 2006.

Pinatalsik ang diktador sa pamamagitan ng sama-samang pagkilos mula Pebrero 22 hanggang 25, 1986. At sa pag-alala sa ika-20 anibersaryo ng nangyaring people power sa EDSA, ipinailalim naman ng administrasyong Macapagal-Arroyo ang buong bansa sa state of national emergency.

Ang dapat ay selebrasyon ng kapayapaan ay nauwi sa hindi-masukat na kaguluhan. Natatandaan mo pa ba ang nakaraan?

Malinaw ang nakasaad sa Presidential Proclamation No. 1017 (PP 1017) na mabilisang ipinatupad ng Malakanyang noong Pebrero 24, 2006: “(C)onspirators have repeatedly tried to bring down the President, (and) claims of these elements have been recklessly magnified by certain segments of the national media.”

May sabwatan diumano ang Kanan at Kaliwa, pati na rin ang ilang organisasyong pang-midya, para pabagsakin ang gobyerno. Hindi nakakagulat na sa mga sumunod na araw, inaresto ang ilang kilalang personalidad ng oposisyon tulad ng namayapang si Rep. Crispin Beltran (AnakPawis). Ang diyaryong The Daily Tribune ay ni-raid ng pulisya at ang iba pang organisasyong pang-midya ay nakaranas ng pagmamanman ng mga awtoridad.

Sa larangan ng alternatibong midya, ang blocktimer sa DZRJ (AM station) na Ngayon Na, Bayan! ay kinansela sa mismong araw ng imposisyon ng PP 1017. Kahit na sabihing pribadong pag-aari ang istasyon ng radyo, hindi maikakaila ang malapit na relasyon ng may-ari sa pamilyang Arroyo. Sa katunayan, may mga mapagkakatiwalaang impormanteng nagsabing tumawag ang Malakanyang sa may-ari ng DZRJ para kanselahin na ang programang ito.

Alam ko ang nangyari sa Ngayon Na, Bayan! dahil isa ako sa mga co-host nito. Ako po ang nakatakdang mag-board work sa mismong araw ng imposisyon ng PP 1017 na pumatak sa Biyernes. Mula sa aking opisina sa Unibersidad ng Pilipinas (UP), papunta na ako sa istasyon ng DZRJ sa Makati Avenue nang makakuha ng notipikasyon mula sa Kodao Productions (prodyuser ng nasabing programa) na kami ay hindi pinayagang mag-ere ng management ng DZRJ.

Maraming tumuligsa sa desisyon ng pamahalaang ipatupad ang PP 1017. Isa raw itong mapanlikhang paraan para magkaroon ng batas militar. Oo nga’t tumagal lang ito hanggang Marso 3, 2006 (o pitong araw), pero damang dama pa rin ang epekto ng PP 1017 sa mga sumunod na araw.

Labing-isang araw pagkatapos na ipawalang-bisa ng pamahalaan ang PP 1017, napilitang magpatawag ng isang press conference ang Kodao para ilantad ang kasinungalingang binanggit ng isang testigong iniharap ng Philippine National Police (PNP) na nagngangalang Jaime Fuentes (na hindi nagpakita ng kanyang mukha sa midya). Sinabi niya sa kanyang affidavit na nagtrabaho siya sa Kodao Productions noong 1987. Alam daw niyang ang Kodao ay isang propaganda unit ng Communist Party of the Philippines (CPP). Idinagdag pa niyang ang programang Ngayon Na, Bayan! ay bahagi ng kampanyang destabilisasyon ng CPP para pabagsakin ang gobyerno dahil sa pag-interbyu nito sa isang rebelde.

Sa isang pahayag, pinabulaanan ng Kodao na may naging kawani ito na nagngangalang Jaime Fuentes. Isa pa, binuo ang Kodao noong 2001, o 14 na taon bago ang sinabing pagtatrabaho diumano ni Fuentes sa Kodao. Bagama’t nainterbyu ng Ngayon Na, Bayan! si Gregorio “Ka Roger” Rosal na mataas na opisyal ng New Peoples Army (NPA), ito ay sa konteksto ng pagbabalita, tulad ng ginagawa ng iba pang organisasyong pang-midya.

Dahil ang Ngayon Na, Bayan! ay isang news and public affairs program, iba’t ibang tao ang naging bahagi ng programa nito – bukod kay Ka Roger na nainterbyu sa pamamagitan ng phone patch, nariyan ang isang ambassador, opisyal ng gobyerno, doktor, inhinyero, estudyante, maralitang tagalungsod, manggagawa, magsasaka at marami pang iba.

Ang akusasyong instrumento ng mga komunista ang aming programa sa radyo ay malinaw na walang batayan (lalo na’t kung iisiping umani ito ng maraming parangal mula nang magsimulang mag-ere noong 2001). Pero sa pamantayan ng mga nasa kapangyarihan, ang sinumang kritikal sa nangyayari sa lipunan ay tinitingnang subersibo. Para sa kanila, hindi dapat bigyan ng espasyo sa midya ang kanilang pahayag.

Nagsisilbing ebidensiya ang PP 1017 sa pagsupil ng pamahalaan sa batayang kalayaan ng mamamayan. Nagsisilbi rin itong babala sa ating lahat – kung walang makabuluhang pagbabagong mangyayari sa hinaharap, magkakaroon at magkakaroon ng mapanlikhang paraan ang pamahalaan para manatili sa kapangyarihan!

Ang mga nasa kapangyarihan ay patuloy na gagawa ng paraan para makinabang sa kanilang puwesto. Kasama na rito ang pagpapatupad ng mga polisiya tulad ng PP 1017 na kunwari’y naglalayong iligtas sa kapahamakan ang estado. Pero malinaw sa ating lahat na sarili lamang nila ang kanilang planong iligtas. Kailanman ay hindi nila iniisip ang abang kalagayan ng nakararami.

Sa ating pag-alala sa nangyari apat na taon na ang nakaraan, tunay na hindi na dapat maulit ang imposisyon ng PP 1017. Hindi dapat payagang manumbalik ang batas militar sa Pilipinas. Hindi dapat hayaang manatili sa puwesto ang mga hindi karapat-dapat.

Para makipag-ugnayan sa awtor, pumunta sa www.dannyarao.com.

May mukha sa likod ng estadistika, may konteksto sa bawat numero.

Mainam na bigyang pangalan ang bawat biktima ng karahasan. Hindi natin dapat hayaan ang sarili nating maging manhid sa pansamantalang ginhawang hatid ng simpleng pagtingin sa mga numero.

Totoong may mabigat na pakiramdam sa pagpapalalim ng kaalaman. Sa pagbibigay ng mukha sa estadistika, nakikita ang sinirang buhay ng mga walang pakundangan – taong nawalan ng asawa, anak na nawalan ng tatay, sanggol na nawalan ng nanay.

Kahit na malinaw ang mensaheng hatid ng numero (lalo na kung malaki ito), hindi hamak na mas malinaw ang kontekstong hatid nito. Kabilang sa biktima ang mga naiwang mahal sa buhay dahil sa pagpatay, pagdukot o pagpapakulong nang walang malinaw na dahilan.

Ilan ba ang inaresto sa Morong, Rizal noong Pebrero 6 dahil miyembro sila diumano ng New Peoples Army (NPA)? Apatnapu’t tatlo “lang” naman. Pero alam  nating higit pa sa numerong ito ang tumatangis at nagnanais na makamit ang hustisya sa gitna ng mga walang-batayang bintang.

Kung paniniwalaan ang militar, lumalabas na 35 sa mga inaresto ay mga rebeldeng kumikilos sa Timog Katagalugan, Bikol at Gitnang Luzon. Paano naman ang natitirang walo? Siguro’y hinahanapan pa ng malakas na kaso!

Ayon sa fact sheet ng Karapatan, ang search warrant na ipinakita ng militar sa pag-arestong ginawa sa grupong binansagan ngayong Morong 43 ay hindi para sa bawat isa sa kanila: Ito ay para sa isang nagngangalang Mario Condes na hindi nila kakilala.

Tulad ng maraming iba pa, malaking palaisipan sa akin kung paanong ang warrant para sa isa ay naging akma sa 43. Nakakaduda rin ang mga argumento ng militar hinggil sa kaso. Kung totoong ang pagsasanay ng mga inaresto ay walang kaugnayan sa kalusugan kundi paggawa ng bomba, bakit gagawin ito sa farmhouse ng isang kilalang doktor na madaling matunton ng awtoridad? Kung totoong mga miyembro ng NPA ang Morong 43, hindi ba’t pinakamainam na gagawin nila ang kanilang pagsasanay sa kabundukan na kung saan mas kontrolado nila ang lugar? Kung totoong may mga armas na nasamsam ang militar, bakit ang isang granada ay nakuha sa ilalim ng unan?

Kung paniniwalaan ang mga argumento ng militar, lumalabas na walang konsepto ng seguridad ang NPA. Saan ka nakakita ng mga rebeldeng grupong nag-oorganisa ng sensitibong pagsasanay sa farmhouse at naglalagay ng granada sa ilalim ng unan? Kung sadyang walang ingat ang NPA, paano ito nakatagal nang mahigit 40 taon? Bakit hanggang ngayo’y hindi tuluyang magapi ng militar ang mga rebelde?

Kung sabagay, ang mga importanteng parirala sa puntong ito ay “kung totoo” at “kung paniniwalaan.” Sadyang mahirap bilhin ang argumento ng militar na mga miyembro ng NPA ang Morong 43 na pawang manggagawang pangkalusugan. Ano ba kasi ang ebidensiya laban sa kanila?

Sabi ni Noel Detoyato, tagapagsalita ng 2nd Infantry Division ng Philippine Army, ang pag-aabogado ni Atty. Romeo Capulong para sa Morong 43 ay indikasyong mga komunista ang huli, dahil may mga kliyente si Capulong na kumpirmadong komunista.

Nabanggit din ni Detoyato na ang mababang pinag-aralan ng marami sa Morong 43 ay indikasyon ng pagiging subersibo. Ang isa sa kanila diumano ay Grade 1 lang ang natapos at tinutugis ng awtoridad dahil sa salang pagpatay.

Dagdag pa rito, sinabi rin ng militar na ang pagtataas-kamao ng ilang inaresto ay nagpapakitang sila ay kontra sa gobyerno.

Sadyang mahirap maintindihan kung paano mag-isip ang mga sundalo. Ano bang klaseng lohika mayroon sila? Saan ba naniniwala ang militar – sa presumption of innocence o guilt by association?

Sadyang mapapaisip ka sa argumento ni Lt. Col. Arnulfo Marcelo Burgos, tagapagsalita ng Philippine Army, hinggil sa kahihinatnan ng Morong 43. “The (Philippine Army) maintains that the arrest of the 43 NPA members is legal having been caught in the act of possession of illegal firearms and explosives. It would be up to them to prove their innocence in court.”

Batay sa lohika ni Burgos, baligtad na ang sistema ng hustisya sa Pilipinas dahil ang nasasakdal ay tinitingnang may kasalanan bago niya mapatunayang inosente siya sa anumang bintang sa kanya.

Pero sa gitna ng mga argumentong ibinibigay ng militar hinggil sa mga kaso ng Morong 43, malinaw ang mensaheng nais nilang ihatid: Ang anumang pagtulong sa kapwa (tulad ng serbisyong pangkalusugang para sa mahihirap) ay hindi dapat gawin dahil komunista lang ang mga gumagawa nito.

At sa ating bayan, ang mga komunista ay inaaresto nang basta-basta, dinudukot nang walang sabi-sabi at pinapatay nang walang pag-aatabuli. Humanda ka kung ikaw ay mapagbintangang komunista, tulad ng mga ito:

Merry Mia, Alexis Montes, Gary Liberal, Teresa Quinawayan, Lydia Obera, Reynaldo Macabenta, Angela Doloricon, Delia Ocasia, Jane Balleta, Janice Javier, Franco Remoroso, Ailene Monasteryo, Pearl Irene Martinez, Elen Carandang, Dany Panero, Rayom Among, Emily Marquez, Emelia Marquez, Glenda Murillo, Ace Millena, Ely Castillo, Lalyn Saligumba, Jovy Ortiz, Samsung Castillo, Mark Estrellado, Miann Oseo, Selvia Pajanosta, Lolibeth Donasco, Jenelyn Pizaro, Ramon de la Cruz, Jacqueline Gonzales, Maria Elena Serato, Mercy Castro, Lea de Luna, Judilyn Oliveros, Valentino Paulino, Yolanda Yaun, Edwin Dematera, Sherilyn Riocasa Tawagon, Gerry Sustinto, Jenmark Barrientos at Mark Escartin.

Para sa militar, sila ay mga komunista. Para sa nakararaming marunong mag-isip, sila ay mga biktima.

Tunay na ang numerong 43 ay may malalim na kahalagahan. Pero higit pa sa numero, mas dapat tandaan ang kanilang pangalan, pati na ang konteksto ng kanilang pinagdaraanan.

Para makipag-ugnayan sa awtor, pumunta sa www.dannyarao.com.

Totoo kayang lahat ng bagay ay magkakaugnay?

Halimbawa, may kinalaman kaya ang pagpapalabas ng sikat na programang Glee sa pagtakbo bilang Pangulo ni Sen. Noynoy Aquino? Kapansin-pansin kasi ang paggamit ng ”L sign” sa palabas na iyon na nangangahulugan ng talunan (”loser”). Kahit na iba ang kahulugan nito sa panawagang ”Laban” ng Liberal Party (LP) ni Aquino, nakakatulong ang Glee para ipaalala sa marami nitong tagapanood ang simbolo ni Aquino. Kung sabagay, puwede mo ring sabihing ito ay pahaging sa kakayahan niya at ang hangarin ng ilang partidong matalo siya sa halalan.

Posible kung posible, pero malayong mangyari. Masyado nang mapaglaro ang imahinasyon kung pati ang mga prodyuser ng Glee ay pagdududahan at ang ”L sign” nito ay bibigyan ng pulitikal na kahulugan.

May mga bagay na nagkataon lang at hindi dapat bigyan ng malisya. Pero sadyang may mga pangyayaring nakakaduda dahil sadyang pambihira.

Simulan natin sa usapang kubeta. Sa dami ng mga kulay na mapagpipilian, bakit kaya berde ang piniling disenyo ng mga itinatayong pampublikong palikuran para sa kababaihan sa ilang bahagi ng National Capital Region (NCR)? Kahit na sabihing simbolo ito ng pagmamahal sa kalikasan, hindi maikakailang ang opisyal na kulay ni Defense Secretary Gilbert Teodoro, ang kandidato para Pangulo ng administrasyon, ay berde. Aba, kahit ang Malakanyang ay umaming makikinabang si Teodoro sa piniling kulay ng kubeta.

Matapos ang kubeta, busisiin na ang balota. Kapansin-pansing hindi naging tuwiran ang pag-amin ng Malakanyang sa magiging pakinabang nito sa naging desisyon ng Commission on Elections (COMELEC) noong Pebrero 11. Si Lilia Pineda ay idineklarang nanalo sa halalan noong 2007 para gobernador ng Pampanga, batay sa recount na ginawa. Kung noon ay naproklamang gobernador si Fr. Ed Panlilio dahil sa lamang niyang 1,147 boto laban kay Pineda, lumalabas sa panibagong pagbibilang na si Pineda ay may lamang na 2,011 boto (kahit na ang komputasyon ng isa pang komisyoner ng COMELEC ay 356 lang ang lamang ni Pineda).

Si Pineda ay kilalang alyado ng administrasyon. May kaugnayan kaya ito sa kandidatura ni Pangulong Gloria Macapagal-Arroyo bilang kinatawan ng ikalawang distrito ng Pampanga sa House of Representatives (HOR)? Sabi ni Deputy Presidential Spokesperson Gary Olivar, “Just because the President may have been associated in one way or another with this or that side of a dispute before the Comelec doesn’t mean she’s interfering in the hearing of the case. That’s a stretch of logic.” Dagdag pa ni Olivar, “I’m not sure if that would make much of a difference because we’re just talking here of one district. It’s not clear to me how a governor in Pampanga will be able to influence the race. The President has her own organizations and constituents in her own district.”

Siyempre’y hindi maaasahan si Olivar o sinumang opisyal ng pamahalaan na tahasang aminin ang susing papel ng isang lokal na opisyal tulad ng gobernador sa pandarayang nagaganap tuwing eleksiyon. Para sa mga nasa kapangyarihan, ang anumang anomalya sa darating na halalan ay manggagaling sa mga nasa oposisyon.

Kung paniniwalaan ang mga nasa kapangyarihan, ang tanging intensiyon lang ni Macapagal-Arroyo ay ipagpatuloy ang paglilingkod sa kanyang mga kapwa Kapampangan, kaya hindi raw dapat bigyan ng iba pang kahulugan ang kanyang pagtakbo bilang miyembro ng HOR. Pero bakit hindi mawala sa isip ng maraming Pilipino na may iba pa siyang adyenda?

Halatang-halata ang hangarin ng administrasyong Macapagal-Arroyo para baguhin ang Konstitusyon, at napakarami nitong mapanlikhang paraan na pawang hindi naipatupad dahil sa malawakang protesta. Nariyan ang mga planong people’s initiative, constituent assembly at constitutional convention. Maraming dahilan para sa tinatawag na cha-cha o charter change, at isa sa mga ito ay ang pagbabago sa gobyerno tungo sa isang parlamento na kung saan ang House Speaker ay magiging Punong Ministro.

Kung nasa kasalukuyang administrasyon ang numero sa HOR, madali para kay Macapagal-Arroyo na maging House Speaker. Komplikado man ang proseso ng cha-cha at pagpapalit ng pamahalaan, sadyang walang imposible sa administrasyong ito!

Kailangang siguraduhin ang pagkapanalo ni Macapagal-Arroyo, lalo na’t lumalabas na maliit ang tsansa ni Teodoro na manalo bilang Pangulo, batay sa mga pinakahuling survey na ipinapakitang ika-apat lang siya. Sa ngayon, dalawang kandidato lang sa pagka-Pangulo ang seryosong naglalaban para sa boto ng mamamayan – sina Sen. Noynoy Aquino at Sen. Manny Villar na pawang nasa oposisyon. Ang nasa ikatlong puwesto, si dating Pangulong Joseph Estrada, ay kilala ring kontra sa kasalukuyang pamahalaan dahil marami sa mga opisyal nito ang responsable sa pagpapatalsik sa kanya noong 2001.

Sa kontekstong ito, hindi na nakakagulat ang iba pang mga desisyon ng COMELEC na umaayon sa interes ng Malakanyang. Natalo sa recount noong Pebrero 10, halimbawa, si Joselito Mendoza bilang gobernador ng Bulacan. Noon namang Disyembre 2009, gayundin ang nangyari kay Grace Padaca na noo’y gobernador ng Isabela. Sina Mendoza at Padaca ay parehong miyembro ng Liberal Party.

Paminsan-minsa’y nagiging mapaglaro ang imahinasyon, pero ito ay dahil sa napakaraming pambihirang pangyayari. Kung noo’y mahirap isiping ang isang Pangulo ay tatakbo para sa mas mababang posisyon sa pagtatapos ng kanyang termino, ngayon ay nangyayari na ito.

Hindi mababaw na spekulasyon ang pagdudahan ang bawat hakbang ng mga nasa kapangyarihan. Para sa administrasyong ayaw isiwalat ang katotohanan, hindi na nakakagulat ang kolektibong pagkawala ng tiwala.

Kabaligtaran ang katotohanan, katotohanan ang kahungkagan. Ang mga pangyayari’y sumusunod sa kumpas ng iilang makapangyarihan na dapat lang tutulan ng nakararaming mamamayan.

Para makipag-ugnayan sa awtor, pumunta sa www.dannyarao.com.

Sipag at tiyaga, galing at talino, diyos at bayan – para sa kalikasan, kontra sa kahirapan, tungo sa kaunlaran.

Sa Pebrero 9 pa ang simula ng kampanya ng mga tumatakbo para Presidente, Bise Presidente at Senador. Pero mula pa noong nakaraang taon, may ideya na tayo sa mga nagnanais na kumandidato. May mga umamin, may mga nagpahaging, may mga nagpakipot. Matipid man ang sagot sa kanilang pinaplano noon, kitang-kita naman ang kanilang pagnanasang tumakbo.

Salamat sa telebisyon (at sa kaakibat na teknolohiyang nagbigay ng kulay sa ating natutunghayan), halatang-halata natin ngayon kung sino ang berde, dilaw at kahel. Sadyang makulay ang pulitika sa ating bayan at ang iba’t ibang matitingkad na kulay ay unti-unti nang naiuugnay sa pangalang isusulat sa balota kung sakali.

Tulad ng bahaghari, iba’t ibang kulay ang nakikita at napakaraming mapanlikhang paraan para magbigay ng iisang patagong mensahe: ”Ako ang inyong iboto! Ako ang karapat-dapat kumpara sa iba!”

Iisang hangarin, iba’t ibang pangako. Dahil sa biswal na katangian ng telebisyon, mas binibigyang-diin ng mga kandidato ang porma kaysa nilalaman ng mensahe. May isang kandidatong sinindak ang bayan sa dami ng artistang sumusuporta sa kanya; may isa pang ipinakita ang kanyang pagiging mahirap noon para mapalapit sa masa; at may isang nahuhuli sa mga survey na nagpakita ng isang kakayahang hindi kaya ng iba pa niyang katunggali, ang magpalipad ng eroplano!

Sa pamamagitan ng iba’t ibang debate at porum, pinipilit na tugunan ang kakulangan ng mga pulitikal na patalastas (political ads) para makuha ang paninindigan ng mga kandidato sa mga isyung kinakaharap ng lipunan. Makakaapekto kaya ang pinagsasabi ng mga kandidato sa mga nasabing pagtitipon sa kanilang katayuan sa mata ng publiko? Kung tatanungin ang mga nasa likod ng kampanya ng mga pulitiko, tila mas mahalaga ang patalastas kaysa debate.

Para sa kampo ni Noynoy Aquino, halimbawa, mahalagang magkaroon ng political ads na katulad ng mga inilalabas ni Manny Villar. “Why is Senator Villar going up and Senator Aquino going down? We can say it’s the frequency of Senator Villar’s ads. That’s one. Secondly, it’s time to also reassess the messaging of Senator Noy. Maybe it’s not resonating. We have to look also if there is a need to adjust our campaign strategy,” sabi ni Quezon Rep. Lorenzo Tañada III, tagapagsalita ng Liberal Party (LP), ang partido ni Aquino.

Dito natin makikita ang kapangyarihan ng telebisyon, lalo na ng political ads. Kahit noong 2004, lumalabas sa pag-aaral ng Pulse Asia na 67% ng populasyon ay nagsabing may kredibilidad ang kanilang napapanood sa telebisyon at ito ang kanilang pangunahing batayan ng pagboto.

Ito ang dahilan kung bakit si Villar ay gumastos diumano ng P543 milyon mula Oktubre hanggang Disyembre 2009 para sa mga patalastas. Sa pagsisimula ng kampanya sa Pebrero 9, makakaasa tayo ng mas madalas na pagpapakita ng political ads. Ayon kay Margot Torres, pangulo ng Philippine Association of National Advertisers (PANA), “[We will see] advertising spending increase this year because advertisers will continue to advertise and political candidates will as well.”

Saan naman kaya sila magbubuhos ng pera? Kung pagbabatayan ang datos ng pinaghalong komersiyal at pulitikal na patalastas mula Oktubre hanggang Disyembre 2009, ang kabuuang gastusin sa iba’t ibang porma ng midya ay P52.2 bilyon. Umabot sa P38.9 bilyon (o halos 75% ng kabuuan) ay napunta sa telebisyon, P10.1 bilyon (o 19%) sa radyo at P3.1 bilyon (o 6%) sa print.

Bagama’t malinaw na pinakamalakas ang impluwensiya ng telebisyon, kailangan pa ring isakonteksto ang kapangyarihang ito sa kompetisyong namamagitan sa iba’t ibang istasyon.

Sa datos ng AGB Nielsen Media Research noong 2006, malinaw na ang ABS-CBN at GMA ay may pinagsamang audience share na 84.8% tuwing noonprime (12:00 p.m. hanggang 1:59 p.m.) at 80.9% tuwing primetime (6:00 p.m. hanggang 7:59 p.m.). Patuloy ang kanilang dominasyon sa ratings mula 6:00 a.m. hanggang 11:59 p.m.

Sadyang napakalayo ng audience share ng TV5 (dating ABC), RPN, IBC at NBN, pati na rin ang iba pang UHF at cable channels. Kahit na sabihing ang RPN, IBC at NBN ay pinapatakbo mismo ng pamahalaan, limitado pa rin ang kanilang impluwensiya kumpara sa mga higanteng istasyon. Ito ang dahilan kung bakit kahit si Gilbert Teodoro, kandidato ng administrasyon, ay nag-eere din ng political ads sa ABS-CBN at GMA at hindi lang basta-basta umaasa sa anumang bentaheng makukuha niya mula sa mga istasyong pinapatakbo ng pamahalaan.

Kung may patuloy na nakikinabang sa pagtatanggal ng political ad ban mula noong eleksiyon ng 2001, ito ay walang iba kundi ang ABS-CBN at GMA. Anumang istasyon ang manguna’t pumangalawa, hindi maikakaila ang kanilang parehong pagtaas ng kita mula sa political ads ng mga kandidato.

Sa puntong ito’y mainam na pakiusapan ang mga istasyong ito na pataasin ang antas ng diskurso ngayong eleksiyon. Sa isang banda, malaking tulong ang pag-oorganisa ng mga debateng napapanood ng sambayanan, gayundin ang patuloy na pag-uulat sa mga nangyayari sa kampanya ng mga kandidato. Dapat lang na purihin ang ABS-CBN at GMA sa mga inisyatibang tulad nito, bukod pa sa pagiging bukas nito sa feedback na nagmumula sa mga tagasubaybay nila.

Pero kailangang idiing may malaking magagawa ang ABS-CBN at GMA sa klase ng political ads na ipapalabas sa kanilang mga programa. Nasa kapangyarihan nila ang hindi pag-eere ng political ads na sa tingin nila’y hindi makakatulong sa paghuhubog ng pampublikong opinyon. Kailangang busisiin hindi lang ang porma kundi ang aktuwal na nilalaman ng political ads.

Mainam na magkaroon ng sariling pagkukusa ang dalawang istasyon, pero may malaking magagawa rin ang mga tagasubaybay ng ABS-CBN at GMA para pakiusapan silang bigyan tayong lahat ng makabuluhang political ads na direktang naglalahad ng paninindigan ng mga kandidato sa mga importanteng isyu.

Simpleng pakiusap lang naman ito sa ABS-CBN at GMA, lalo na’t makakaasa tayo ng pagbaha ng mga walang-katuturang patalastas sa pagsisimula ng kampanya sa Pebrero 9.

Para makipag-ugnayan sa awtor, pumunta sa www.dannyarao.com.

Mas marami, mas masaya. Malaking klase, malaking kita.

Gusto ni Chancellor Luis Velasco ng Unibersidad ng Pilipinas sa Los Baños (UPLB) na ipatupad ang pagkakaroon ng malalaking klase para sa lahat ng foundation at general education courses sa susunod na semestre na magsisimula sa Hunyo 2010. Kung noon ay umaabot lang sa 25 hanggang 40 ang bilang ng mga estudyante bawat klase, ngayon ay magiging 160 hanggang 250 na.

Kung pakikinggan ang kanyang panayam sa LBFM 97.4 noong Enero 22, binanggit niyang makabubuti ito dahil gusto niyang paramihin ang bilang ng mga estudyante sa UPLB. ”We want to increase the capacity of UPLB to accept more students. We are targeting to increase our intake by 500 by June 2010. Next year, our target is to increase the population from 10,000 to 15,000 students at any given time.”

Para patunayang hindi biglaan ang polisiyang ito, sinabi niyang pinag-usapan ang pagkakaroon ng malalaking klase sa mga faculty conference at Executive Committee na binubuo ng mga dekano. ”This is not a decision of mine. I only execute the collegial decision.”

May pag-aaral diumano tungkol sa isyung ito: ”Some three years back, we started doing some large classes and the Institute of Mathematical Sciences and Physics took it as a challenge. They have done it for the last three years. They are satisfied and they feel happy. They take it as a better way of doing things because they have more time to do research, write papers and do reports.”

Kung paniniwalaan si Velasco, may praktikal na pakinabang ang mga propesor sa nasabing institute: ”They argue that `Why should I repeat my lecture if I’m handling four sections of the same subject four times a day? (By having large classes) I could only do it once, and the three hours I can devote correcting papers, doing creative work.’ So they have more free time to reflect on how they can improve their teaching methodology and approaches; and the research agenda they want to pursue.”

Hindi naman talaga bago ang pagkakaroon ng malalaking klase sa ilang kurso. Kahit noong estudyante pa ako sa UP Diliman, natatandaan kong ang mga klase sa STS (Science, Technology and Society) ay kailangang gawin sa auditorium ng College of Science dahil mahigit 150 kami noon.

Ano ba ang nangyayari kapag mas malaki ang isang klase? Una, mas malaking oras ang nagugugol sa pag-tsek lang ng attendance at iba pang bagay na walang kaugnayan sa paksa tulad ng pagpapatahimik sa ilang maiingay. Ikalawa, nahihirapan ang propesor na makilala ang lahat ng mga estudyante niya. Ikatlo, limitado ang interaksyon ng propesor at estudyante, at madalas na ang nakapagtatanong lang ay ang mga nakaupo sa harap. Ikaapat, ang atensiyon ng mga estudyante at papaliit nang papaliit habang papalayo nang papalayo ang kanilang distansiya sa propesor. Siguro’y hindi na kailangang ipaliwanag kung may natututuhan ba ang mga estudyanteng piniling maupo sa likuran ng napakalaking auditorium.

Sa kabila ng pagkakaroon ng malaking klase, masasabi kong may natutuhan naman ako. Pero ito ay dahil lang sa binasa ko nang maigi ang makakapal na readings sa kursong ito. Naging malaking problema sa akin ang kalidad ng pagtuturo na kung saan tila mga sekretarya kaming kumukuha lang ng diktasyon mula sa superbisor. Ang inaasahan kong pagkakataon para makapagtanong at makipag-debate sa kapwa estudyante (o mismong propesor) ay nawawala. Sa loob-loob ko noon, mas makabuluhan sana ang STS kung maliit lang ang klase namin.

Gaano ba dapat kaliit ang isang klase? Para sa mga nagtuturo sa kindergarten hanggang ikatlong grado, lumalabas sa isang pag-aaral sa Estados Unidos na mas mainam ang pagkakaroon ng maliit na klase na binubuo ng 13 hanggang 17 estudyante: ”(S)mall classes led to statistically significant improvements in reading and mathematics, and benefits were greatest for students who started in small classes early.”

Sa kaso ng mga estudyante sa kolehiyo, totoo namang mahirap na itakda ang eksaktong bilang para sa lahat ng mga kurso’t disiplina. Ang bilang ng mga estudyante sa isang klase ay depende sa katangian ng kurso, pasilidad ng departamento’t kolehiyo at kahit ang laki o liit ng silid-aralan.

Pero alam nating lahat na bukod sa mga ito, pangunahing salik sa pagtuturo ang interaksiyon sa pagitan ng mga guro’t estudyante. Para epektibo ang edukasyon sa apat na sulok ng paaralan, kailangang magbigay ng pagkakataon sa mga estudyanteng magbahagi ng kanilang opinyon.

Sa aking personal na karanasan, ang isang kursong nangangailangan ng palihan (workshop) para suriin ang mga isinulat ng mga estudyante (at maraming ganitong kurso sa Peryodismo) ay epektibo kung ang mga estudyante ay 12 hanggang 15 lang. Para naman sa mga kursong ang layunin ay magbigay ng lektyur, ang bilang ng mga estudyante ay hindi dapat lumampas sa 25.

Bukod sa kinakailangang interaksiyon sa bawat isa sa kanila, malaking bentahe sa guro ang maliit na klase para mas malalimang masuri ang mga papel at iba pang isinusumite ng mga estudyante. Ano kaya ang pakiramdam ng isang estudyante kung nakakuha siya ng mababang grado sa isang papel na pinaghirapan niyang tapusin pero hindi niya sigurado kung binasa nang mabuti ng propesor? Maaasahan ba ang propesor na basahin ang lahat ng mga papel na kailangang markahan kung ang bilang ng mga estudyante ay umaabot na sa 250, kung masusunod ang mga nasa kapangyarihan ng UPLB? Kahit na sabihin ni Velasco na may mga teaching assistant na handang tumulong sa propesor, iba pa rin kung siya mismo ang magbibigay ng marka.

Napag-uusapan na rin lang ang mga pang-akademikong papel, mahirap para sa isang malaking klaseng magkaroon ng mga essay examination dahil mangangailangan ito ng masusing pagbabasa. Sa aking karanasan sa STS noong estudyante pa ako, puro mga objective-type lang ang ibinigay sa amin dahil mas mabilis markahan ang mga ito: Ang problema nga lang, puwedeng manghula ang estudyante at may posibilidad ng tsambang pagpasa. Kahit na sabihing puwede ring mambola ang estudyante sa isang sanaysay, mahihirapan siyang makalusot kung maingat magbasa ang kanyang propesor, isang bagay na magagawa niya kung kakaunti lang ang kanyang estudyante.

Tungkol naman sa feedback ng ibang propesor sa Institute of Mathematical Sciences and Physics na hindi praktikal na ulit-ulitin nang maraming beses isang araw ang iisang lektyur, kailangan nating tandaang ang 12 yunit na teaching load bawat semestre ay napakagaan na kumpara sa ibang unibersidad na nagtatakda ng mas maraming yunit at walang dahilan para pagsamahin sa isang malaking grupo ang iba’t ibang klase.

Sa kabila ng nakasaad sa faculty manual na kailangang magbigay ng 40 oras na serbisyo ang mga propesor bawat linggo, hindi strikto ang mga kolehiyo sa office hours para sa atin at marami tayong panahon para sa pananaliksik o iba pang gawain. Totoong nariyan ang tukso para pagsamahin ang iba’t ibang klase para sa isahang pagbibigay ng partikular na lektyur, pero sa aking palagay ay sobra-sobra na itong pang-aabuso sa maluwag na nating oras. Bagama’t nasa bentahe ng propesor ang pagtitipid sa oras sa pamamagitan ng isahang pagbibigay ng lektyur sa mas malaking grupo, hindi natin dapat isakripisyo ang kinakailangang pakikipag-ugnayan sa mga estudyante.

Puwede ikatwirang magiging trabaho ng mga ”nakabababang” instruktor na maging katuwang sa pagtuturo, dahil sila ang tutulong sa pagmamarka ng mga papel, magtse-tsek ng attendance at magsasagawa ng recitation batay sa itinuro ng ”nakatataas” na propesor.

Nasaan kaya ang collegiality sa ganitong sitwasyon? Alam kaya ng mga responsableng opisyal ng UPLB, lalo na ang Chancellor, na ang mga instruktor ay may pantay na karapatan sa mga ganap na propesor (full professors)? Ang sinumang pumasok para magturo sa UP ay binibigyan ng kaukulang respeto batay sa kanyang pagtuturo at pag-aambag sa kaalaman ng piniling disiplina. Ang kanilang ranggo ay hindi nagiging isyu dahil mas dapat pinapakinggan ang laman ng kanilang argumento. Kung tutuusin, malaki nga ang posibilidad na mas magaling magturo ang isang batang instruktor na may nais patunayan kumpara sa isang tumatanda nang propesor na tamad nang magbasa’t magsuri.

Sa gitna ng kontrobersiyang ito, lubos talagang kinakailangan sa UPLB ang kakaibang porma ng pagpaparami – ang patuloy na pagkilos tulad ng ginawang walk-out noong Enero 29 para ipakita ang kolektibong pagtutol sa nasabing polisiya. Sadyang wala kang maaasahan mula sa mga opisyal na walang ideya ng epektibong pagtuturo at ang iniisip lang ay kung paano magpapalaki ng kita.

Sa huling pagsusuri, kailangan lang nating tanungin kung sino ba ang pangunahing makikinabang sa pagkakaroon ng malalaking klase. Ito ba ay ang mga estudyanteng nais na matuto? Ito ba ay ang mga instruktor na mababa na nga ang posisyon ay lalo pang bababa ang kanilang katayuan sa unibersidad? Ito ba ay ang mga propesor na ang hangarin ay magpalalim ng kaalaman sa pamamagitan ng epektibong pakikipag-ugnayan sa mga estudyante?

Mas maraming estudyante, mas maraming kita. Sino sa tingin mo ang magiging masaya?

Para makipag-ugnayan sa awtor, pumunta sa www.dannyarao.com.

Ang medyo maluwag na panahon sa aking pansamantalang pamamalagi sa Korea ay naging masikip sa aking pagbabalik sa Pilipinas.

Sunud-sunod ang mga kailangang gawin, maraming artikulong kailangang tapusin. Nagsisimula na ring dumating ang mga imbitasyon para magbigay ng iba’t ibang lektyur, seminar at workshop at unti-unti nang napupuno ang aking kalendaryo. Enero pa lang ngayon pero may mga nakatakda na akong puntahan hanggang Abril. Sa gitna ng tuluy-tuloy na pagsusulat at pagsasalita, nariyan din ang medyo napapadalas nang pagbibigay ng panayam sa midya.

Nakakadagdag din siyempre sa napupuno kong iskedyul ang dumarami nang pagtugon sa mga pabor na ibinibigay ng ilang kasamahan sa trabaho, pati na rin ang mga estudyante ng iba’t ibang eskuwelahan. Puwede po ba kayong mainterbyu para sa pang-akademikong papel na sinusulat ko? (Sige. Libre ako sa mga araw na ito…) Maaari ka bang mag-referee ng isang artikulo tungkol sa midya? (Tingnan muna natin kung nasa posisyon akong magbigay ng komentaryo.) Puwede ka bang patnugot para sa isang proyekto? (Walang problema, pero ayusin natin ang iskedyul para hindi bumangga sa iba pang kailangan kong gawin.)

Oo, oo, oo. Masasabi bang kahinaan ang bihira kong pagsabi ng hindi? Tulad noon, tinitingnan kong bahagi ng gawain bilang peryodista’t guro ang pagtugon sa napakaraming tanong o pabor na minsa’y kumakain kahit sa aking Sabado’t Linggo. Halimbawa, sinusulat ko ang sanaysay na ito ngayong madaling araw ng Sabado dahil kararating ko lang kagabi mula sa Pampanga na kung saan may isang seminar para sa mga peryodista. Pagkasulat nito, kailangan kong maghanda para sa isang pulong sa aming kolehiyo hinggil sa isang proyekto. Aba, sa sobrang dami ng trabaho, tila wala na rin akong panahon para magreklamo!

Buti na lang at naiintindihan ni Joy ang aking trabaho, bagama’t nakokonsensiya ako’t hindi ko natutupad ang pangako kong maglaan ng mas mahabang oras para sa aming mag-asawa. Minsan nga’y binibiro niya ako kung kailangan na niyang humingi ng appointment para makausap ako. Ang pabirong sagot ko naman, kailangan ko na siyang kuning personal na sekretarya!

Sa tulong ni Joy, nagiging mapanlikha na rin kami sa pag-aayos ng aking masikip na iskedyul para magkasama. Sa aking nakatakdang pag-alis papuntang Indonesia sa Pebrero, sasama siya sa akin at nangako ako sa kanyang maglalaan ako ng kahit kalahating araw para maglibot-libot sa Jakarta o iba pang karatig na lugar. Oo, magastos ang ganitong plano, pero hindi dapat tapatan ng presyo ang makabuluhang pagsasama.

Napapailing na lang ako kung bakit kailangang bumangga sa mga importanteng petsa ang ilang pagsasalita. Maniniwala ka bang kailangan kong magtrabaho sa Araw ng mga Puso ngayong Pebrero kahit na ito ay tumatapat sa Linggo? Gayundin ang mangyayari sa Semana Santa ngayong Abril.

Pero minsa’y nagkakataong pumapabor sa aking personal na interes ang pagtanggap sa anumang hinihiling ng ilang kaibigan. Noong nakaraang taon na kung saan nasa Korea ako bilang visiting professor, nagkaroon ako ng mapanlikhang palusot para bumalik sa Pilipinas sa okasyon ng aking kaarawan nang magsalita ako sa isang komperensiya ng mga blogger. Para masiguradong sulit ang aking maikling pagbisita, nag-organisa rin ako ng isang pulong para sa isang proyekto. Kapansin-pansin lang ang maliit na kompromiso sa sitwasyong ito: Sa pagsapit ng hapon sa araw ng aking kaarawan (Setyembre 21), kailangan ko nang pumunta sa paliparan para sa aking biyahe pabalik ng Korea.

Hindi lang punong abala, kundi puno ng abala! Biro ko sa aking sarili, para akong punong hitik sa bunga, at sana’y hindi dumating ang panahong magmimistulang tuod akong walang silbi sa bayan. Huwag sanang mangyari ito sa aking pagtanda!

Tulad ng iba pang punong hitik sa bunga, hindi maiiwasan ang paminsan-minsang pambabato sa akin pero bahagi na ito ng trabaho’t hindi ko tinitingnan bilang personal na atake. Kailangan ko lang sigurong humingi ng dispensa sa mangilan-ngilang gustong sirain ang aking reputasyon dahil wala na akong panahon ngayon para sagutin ang mga paratang nila.

Noong 2006, sa gitna ng Proklamasyon 1017 na kung saan nakansela ang programa sa radyong isa ako sa mga co-host, kinailangan kong tumulong na sagutin ang paratang ng isang testigo ng gobyerno na propaganda arm diumano ng mga komunista ang nasabing programa sa radyo. Ngayon, may nagpapakalat na naman ng misimpormasyon sa isang social networking site tungkol sa aking nakaraan. Payo ko sa mga dating katrabahong nananatiling personal kong kaibigan – ilan sa kanila’y binanggit din sa nasabing misimpormasyon – hindi na kailangang patulan ang mga paratang na iyon dahil may mas mahalagang paglaanan ng oras.

Sumisikat na ang araw at kailangan ko nang tapusin ang sanaysay na ito para pansamantalang makapag-almusal kasama si Joy. Pagkatapos nito’y maghahanda na ako ng aking presentasyon para sa isang mahalagang pulong ngayong hapon.

Sa susunod na linggo’y nakatakda pa rin akong magsalita sa isang porum, pero sa Martes na siguro ako magsisimulang maghanda para dito. Wala akong panahon sa Lunes dahil may kailangan akong isulat para sa isa pang kolum sa wikang Ingles. Siyanga pala, kailangan ko ring ipadala sa isang diyaryo sa Korea ang isang mahabang artikulo sa mismong araw ng aking nakatakdang pagsasalita sa isang porum sa Biyernes, kaya malamang na magsisimula ang aking pananaliksik at pagsusulat sa Miyerkules at Huwebes.

Muntik ko na ring makalimutang kailangan ko nang ayusin ang aking website at magsagawa ng ilang taktikang search engine optimization (SEO). Kung sabagay, makakapaghintay naman ang mga ito dahil mas mahalaga ang direktang pakikipag-ugnayan sa iba’t ibang tao bilang bahagi ng aking trabaho.

May kritisismo ka sa aking ginagawa? Handa po akong makinig dahil may malaking maitutulong ito sa akin. Pero kung personal na atake lang ang gagawin mo (tulad ng pagmumurang ginawa ng isang nagkomento sa aking blog), pasensiya na’t pipiliin kong hindi sagutin ang anumang mensahe mo. Masyado akong abala para pag-aksayahan ka ng panahon kung sakali.

Gusto mo akong kausapin sa aking opisina? Handa po akong makipag-usap basta’t ayusin natin ang ating iskedyul. Nais mo bang humingi ng payo tungkol sa iyong pagsusulat o pagtuturo? Hindi po ako eksperto pero pipilitin kong tulungan ka. Iyon naman ang nais ko sa aking buhay, ang makatulong kahit paano.

Paano ko ba dapat tapusin ang sanaysay na ito? Siguro’y kailangan ko lang magbigay ng klaripikasyong wala po akong reklamo sa pinili kong buhay. Kahit kailan, huwag kang mag-atubiling makipag-ugnayan sa akin kung sa tingin mo’y kinakailangan. Para sa akin, hindi kalbaryo ang pagsisikip ng aking kalendaryo.

Para makipag-ugnayan sa awtor, pumunta sa www.dannyarao.com.

May lugar ba ang sensura (censorship) sa isang lipunang mayroon daw demokrasya?

Puwede mong sabihing ang Movie and Television Review and Classification Board (MTRCB) ay hindi nagsasagawa ng censorship kundi simpleng rebyu at klasipikasyon lang. Kung babasahin nga naman ang Presidential Decree No. 1986 na nagtatag dito noong 1985 at ang MTRCB Implementing Rules and Regulations na inaprubahan noong 2004, hindi naman nakasulat ang salitang censorship.

Pero hindi ba’t censorship na matatawag ang sitwasyong nagbibigay ng rekomendasyon ang MTRCB sa mga prodyuser ng pelikula’t telebisyon kung anu-anong eksena ang dapat tanggalin o baguhin para makakuha ng paborableng rating? Ano pa bang termino ang maaaring gamitin sa kapangyarihan ng MTRCB na magbigay ng kinatatakutang rating na “X” (“R” para sa telebisyon) na nangangahulugang hindi maaaring isapubliko ang isang palabas?

Muli nating nakita noong Enero 11 ang kapangyarihan ng MTRCB na suspindihin ang isang variety show sa telebisyon dahil sa napabalitang pang-iinsulto sa mga guro ng isa sa mga hurado nito noong Enero 7. Nang hindi masagot ng isang contestant ang tanong ng nasabing hurado, ito ang naibulalas ng huli: “Murahin mo yung teacher mo. Ako minura ko yung teacher ko noong  hindi niya sinagot sa akin yan. Oo, walanghiya `yang mga teacher na `yan, hindi sinasabi yung totoo sa atin, e!”

Bilang isang guro, kasama ako sa mga nainsulto sa lahatang panglalait sa propesyon ng pagtuturo. Hindi ko man napanood ang aktuwal na palabas, kumalat naman ito sa Internet, partikular sa YouTube na kung saan pinag-aralan kong mabuti ang konteksto ng pahayag ng nasabing hurado.

Nais ko lang linawing may punto rin naman ang hurado nang sabihin niyang ang kabataa’y dapat na mag-aral nang mabuti at huwag lang umasa sa mga ibinabahagi ng kanilang guro. Para sa akin, ang pangunahing problema lang ay ang paraan ng pagsasabi niya na kung saan tila wala nang mabuting ginawa ang lahat ng guro sa Pilipinas.

Humupa naman ang aking galit nang humingi ng dispensa ang hurado at sabihing nabanggit lang niya ang bagay na ito dahil minolestiya siya diumano ng dati niyang guro. Totoo man ang o hindi ang huling punto niya, mas mahalaga sa akin ang kanyang paghingi ng dispensa na sa aking palagay ay dapat nang tingnan bilang “pagsasara” sa kontrobersiyang kinakaharap niya.

Paano naman ang isyu sa MTRCB? Kung legal na batayan ang pag-uusapan, umaayon naman sa batas ang 20 araw na preventive suspension sa variety show. Ayon sa IRR ng MTRCB, “Any time during the pendency of the case, and in order to prevent or stop further violations or for the interest and welfare of the public, the Chairman of the Board may issue a Preventive Suspension Order mandating the preventive seizure of offending motion pictures and related publicity materials and/or suspension of the permit/permits involved, and/or closure of the erring movie house, television network, cable TV station, and other related establishments or the temporary/preventive dismantling or tearing down of public signs and billboards provided that the temporary/preventive order thus issued shall have a life of nor mote than twenty (20) days from the date of issuance. (Chap. XIII, Sec. 3)”

Pero kung interes ng publiko ang pag-uusapan, makabubuti ba ang pakikialam ng MTRCB? Kailangang tandaang nagdesisyon na ang TV network na tanggalin ang kontrobersiyal na hurado dahil sa nangyari. Batay sa pahayag ng nasabing TV network, ito ay sa konteksto ng self-regulation, isang pangunahing salik sa pagkakaroon ng kalayaan sa pamamahayag.

Nang itatag ang MTRCB noong 1985, may perspektiba itong maging isang pansamantalang ahensiya lamang tungo sa hinahangad na self-regulation ng industriya ng pelikula’t telebisyon. Pero sa paglipas ng panahon, kapansin-pansin ang permanenteng katangian ng MTRCB sa pagtatakda ng kung ano ang dapat ipalabas sa publiko.

Kung pagbabatayan ang Guiding Principles ng MTRCB, masyadong malawak ang pamantayan ng rebyu at klasipikasyon ng mga pelikula’t programa sa telebisyon: “The BOARD shall review and classify motion pictures, television programs and related promotion materials and commercials for TV and cinema, applying as general standard contemporary Filipino cultural values. (MTRCB IRR Chap. II, Sec. 1)”

Ano ba ang ibig sabihin ng contemporary Filipino cultural values? Kung masusunod lang ang MTRCB, hindi sana naipalabas ang mga obrang tulad ng Schindler’s List (1993), The Piano (1993) at The Bridges of Madison County (1995) pero dahil sa malawakang pagkondena sa desisyon nito, napilitan ang Malakanyang na baligtarin ang desisyon ng MTRCB. Pero sa kaso ng mga pelikula’t dokumentaryong may pulitikal na tema tulad ng Orapronobis (1989) at Dear Sam, Sumasaiyo Juan (1990), nakakalungkot na hindi naipalabas ang mga ito noon.

Noon lang Setyembre 2009, binigyan ng rating na X ang pelikulang Dukot (Desaparecidos) at pumayag lang ang MTRCB na bigyan ito ng R-13 nang takpan sa isang eksena ang larawan ni Pangulong Gloria Macapagal-Arroyo na nakasabit sa dingding ng opisina ng militar.

Mahaba ang listahan ng mga kontrobersiyal na desisyon ng MTRCB na nagpapatunay ng dalawang bagay: Una, hindi kayang maintindihan ng mga moralistang may konserbatibong pananaw ang mga obrang pumupukaw sa kaisipan ng nakararami. (Kung sabagay, hindi nakikita ng mga konserbatibo ang kahalagahan ng pagmumulat dahil kontento na sila sa panlipunang kaayusan.) Ikalawa, mababa ang pagtingin ng gobyerno hindi lang sa mga manggagawa sa pelikula’t telebisyon kundi sa lahat ng mamamayan dahil sa palagay nito’y parating kailangan ng magbabantay sa kanila’t magtatakda kung ano ang dapat na panoorin. (Sa tingin kaya ng gobyernong ito’y walang sariling pag-iisip ng mga Pilipino?)

Mas kapansin-pansin ang kawalan ng tiwala sa mamamayan at ang pagtingin ng gobyernong ito lamang ang tama kung babasahin nang mabuti ang probisyong ito sa IRR ng MTRCB: “No films, television program, or publicity/promotional material for such films and TV programs, unless they are imprinted or exhibited by the Philippine Government and/or its departments and agencies, shall be granted exemption from review and classification for audience suitability. (Chap. 5, Sec. 9)”

Malinaw na kung ang isang palabas para sa pelikula o telebisyon ay gawa ng gobyerno, hindi na ito kailangang dumaan sa MTRCB. Ito ang dahilan kung bakit mabilis na naipalabas ang isang dokumentaryo ng gobyernong Paglaban sa Kataksilan: 1017 (2006) na ipinagtanggol ang desisyon ng administrasyong Macapagal-Arroyo na magdeklara ng state of national emergency. Pero matatandaang hindi naman pinayagan ng MTRCB ang pagpapalabas ng Ang Mabuhay Para sa Masa (2007) na nagkukuwento ng buhay ni dating Pangulong Joseph Estrada. Simple lang naman ang paliwanag sa sitwasyong ito: Ang una’y panig sa pamahalaan, ang ikalawa’y tumutuligsa rito.

Sa panahong may itinatago ang mga nasa kapangyarihan, nasa interes nila ang pananatili ng mga ahensiyang tulad ng MTRCB para supilin hindi lang ang midya kundi ang kalayaan ng mamamayan. Kung nais nating itaguyod ang self-regulation ng pelikula’t telebisyon, napapanahon nang manawagan para sa tuluyang pagbubuwag ng MTRCB.

Ipagdiriwang ng MTRCB ang ika-25 anibersaryo nito sa Oktubre 5. Sana’y ito na ang huling anibersaryo nito para magkaroon ng tunay na selebrasyon ang industriya ng pelikula’t telebisyon.

Para makipag-ugnayan sa awtor, pumunta sa www.dannyarao.com.

Maniwala ka. Hindi ako katulad mo. Hindi mo dapat gamitin ang salitang “kasama” tuwing kinakausap ako.

At kung ikaw ay isa pang estudyante, mas kailangan mong malaman ang isang napakahalagang bagay: Hindi mo dapat sundan ang mga yapak ko. Oo, marangal na mga propesyon ang pinili ko – ang pagiging propesor at peryodista – at patuloy kong pinaghuhusay ang aking kakayahan sa dalawang larangang ito.

Katulad mo, pinipilit kong maging makabuluhan ang aking buhay. Pero ang misyon mo ay higit pa sa akin. Kung may ambisyon kang maging propesor at peryodista, kailangan mong tandaang puwede mong gawin ang pagtuturo’t pagsusulat pero sa iba’t mas mataas na antas.

Sadyang ibang-iba ka sa akin kahit na masasabing pareho tayong progresibo. Kung ako ay nagtatrabaho, ikaw ay kumikilos. Kung ako ay pumapasok sa opisina’t nakatakda ang mga dapat matapos, ikaw ay napapadpad sa kung saan-saan para gumampan ng iba’t ibang gawain. Kung ako ay mistulang alipin ng oras, ikaw ay mistulang tagapagsilbi ng sambayanan at mahirap na tawaging alipin ninuman.

Pero sa kabila ng ating pagkakaiba, may mga ipinaglalaban akong pareho ng sa iyo. Siguro’y sang-ayon ka rin sa karamihan ng mga opinyon ko. Posible ngang isa ka sa ilang aktibistang nagsabi sa akin noong namulat dahil sa pagbabasa ng ilang sinulat ko.

Kung sakaling namulat kita sa ating parehong interpretasyon ng katotohanan, maraming salamat. Kahit paano’y napapagaan nito ang mabigat na trabahong hatid ng paggampan ng dalawang propesyong pinili ko. Ikaw ang malinaw na ebidensiyang dapat ko lang ipagpatuloy ang klase ng progresibong pagtuturo’t peryodismong ginagawa ko, sa kabila ng hirap na dulot nito.

Pero ang sanaysay na ito’y hindi tungkol sa akin, kundi tungkol sa iyo. Sa panahong ito, iba ang pagtingin ng publiko sa aktibistang katulad mo. Sa mata ng mga nasa kapangyarihan, salot ang mga katulad mong dapat puksain at ubusin. Para sa nakararaming mamamayan, kapansin-pansin ang pagkawala ng kultura ng protesta dahil sa mga institusyong ang pangunahing layunin, lantaran man o hindi, ay protektahan ang kasalukuyang panlipunang kaayusan.

Ang kultura ng protestang nagsimula noong panahon ng dayuhang pananakop ay napalitan ng kultura ng karahasan laban sa mga naninindigan para sa makabuluhang pagbabago. Maraming aktibista’t peryodistang pinatay sa mga nagdaang taon, at malinaw sa mga estadistikang ang pinakamalaking bilang ay sa ilalim ng administrasyong Macapagal-Arroyo.

Sadyang nakakalungkot ang pagdating ng balitang may mga tinakot, dinukot o pinatay sa hanay ninyo. Aminin mo man o hindi, maaaring pinagmumulan ito ng away sa pamilya hinggil sa buhay na tinahak mo. “Anak, ano ka ba naman? Gusto mo na bang magpakamatay? Hindi kita pinalaki para lang sirain ang buhay mo sa mga bagay na walang katuturan!”

Alam mong kakaunti lang ang nakakaintindi ng konsepto’t esensiya ng aktibismo, kaya nga mabilis na naibebenta ng gobyerno, lalo na ng militar, ang ideyang ang mga aktibista ay komunista.

At kapag komunista, maaaring gawin ang walang pakundangang paglabag sa karapatan, kahit na nangangahulugan ito ng pagpaslang. At kapag pinatay na, maaaring itago sa publiko ang karumal-dumal na krimen sa pamamagitan ng pagtatapon ng bangkay sa mababaw na hukay o malalim na ilog.

Pero sa kabila nito, alam mong kailanman ay hindi maibabaon sa limot ang kasaysayan ng pakikibaka, anuman ang gawin ng mga nasa kapangyarihan. Patuloy na may saysay ang mga aktibistang dinukot at pinaslang dahil mayroon at mayroon pa ring gagampan ng kanilang mga naiwang gawain. Patuloy na babanggitin ang kanilang pangalan at paparangalan ang kanilang kabayanihan. Patuloy na mararamdaman ang kanilang presensiya sa lahat ng porma ng pagkilos.

Kahit na hindi kinikilala ng marami ang klase ng buhay na mayroon ka, alam mong kasaysayan ang maghuhusga sa iyo. Darating ang panahong magiging malaking karangalan ang matawag na aktibista sa lipunang ito. Ipagmamalaki ng iyong pamilyang kasalukuyang hindi nakakaintindi sa iyo ang pagkakaroon ng isang katulad mo.

Sa gitna ng malawakang paglabag sa karapatang pantao, hayaan mong batiin kita ng ”mabuhay” sa matalinghaga’t literal na kahulugan nito.

At sa pagtatapos ng sanaysay na ito, alam kong may posibilidad na ikaw (ang aking seryosong mambabasa) ay hindi aktibista. Kung umabot ka sa talatang ito, ibig sabihin ba nito’y mayroon kang interes sa buhay-aktibista? Sana naman, dahil lubhang kinakailangan sa pagkilos ngayon hindi lang ang pagpapalalim ng isip kundi pagpaparami ng hanay.

Hindi pa huli ang lahat para sumali. At ngayong tapos na ang sanaysay, maaari nang magnilay-nilay.

Para makipag-ugnayan sa awtor, pumunta sa www.dannyarao.com.